23 Mayıs 2017 Salı

Fahrenheit 451; Ray Bradbury



Her şeyin mevsimi, göklerin altındaki her olayın zamanı vardır.” Ecclesiastes

Bir süredir istediğim kadar kitap okuyamamanın verdiği sıkıntının üzerine bir de İskenderiye kütüphanesinin yakılıp yıkıldığı, Hypatia'nın öldürüldüğü Agora'yı izledikten sonra ilk girdiğim kitapçıdan elimde Ray Bradbury'nin kült romanı Fahrenheit 451 ile çıktım. Ütopya ya da fantastik edebiyata pek de düşkün olmadığımdan yolumun bir türlü kesişmediği romanlardan biriydi Fahrenheit 451. Ama işte her şeyin olduğu gibi onun da bir zamanı varmış.

Ray Bradbury 1953'de yazdığı romanında aslında bugün bize hiç de ütopik gibi gelmeyen bir dünya çiziyor. Kahramanımız (her anlamda) Guy Montag, kitap yakmakla görevli bir itfaiyeci. İlk sayfalarda yaptığı işten oldukça hoşnut olan Montag, komşu eve taşınan genç bir kızla aralarında geçen sohbetler sayesinde bir tür aydınlanma yaşıyor. Mutsuz olduğunun dahası etrafında hiç kimsenin de mutlu olmadığının, yaşadığı sahte dünyanın farkına varmaya başlıyor. Kitap bulunduğu ihbar edilen bir eve gittiğindeyse ipler tamamen kopuyor. Ev sahibi yaşlı kadının kitaplarını terk etmemesi ve yanan evinden çıkmaması Montag'ın merakını evden bir kitap çalacak kadar tırmandırıyor. Bundan sonra sessiz kalmak, yaşadığı dünyanın kurallarını kabul edip hayatına devam etmek Montag için imkansız hale geliyor.

Özellikle ekranlardan gözlerimizi ayıramadığımız, içeriğin niteliğinden çok niceliğine önem verilen, eğlencenin her şeyin önüne geçtiği, gündüz kuşağı, yarışma programları ve reklam çılgınlığıyla dolu yaşantımızda bir de kitap okumanın yasak olduğunu ve bulundukları yerde yakılarak yok edildiğini ekleyin. Düşüncesi bile canımızı acıtıyor ama Fahrenheit 451 bana kalırsa ütopya olmanın ötesine çoktan geçti bile. Bugün çoğumuzun şikayet ettiği şeyin bir adım sonrasında neler olabileceği romanda itfaiye şefi Beatty'nin sözleriyle ortaya çıkıyor.

Devletten tepeden inme bir şekilde gelmedi bunlar. Ne baskı, ne uyarı ne sansür, başlangıçta hiçbiri yoktu, hayır. Bu oyunu, teknoloji, kitlelerin sömürüsü, azınlıkların baskısı devam ettirdi, Tanrıya şükür. Bugün, bunların sayesinde, her zaman mutlu kalabileceğin için, çizgi roman kitaplarını, eski iyi itirafları ve ticaret mecmualarını okuma özgürlüğün var.”

Neil Gaiman'ın kitabın sonuna eklenen nefis yazısında söylediği gibi “...bu kitap umursamakla ilgili. Kitaplar için yazılmış bir aşk mektubu...” umursamayı bıraktığımız anda başımıza gelecekler için bir uyarı. Ray Bradbury ise her şeye rağmen ümidini kaybetmiyor. Tarih boyunca insanlığın tıpkı bir Anka Kuşu gibi küllerinden yeniden ve yeniden doğduğunu söyleyen yazarın hepimizin çok ihtiyacı olduğunu düşündüğüm bir de tavsiyesi var;
Gözlerini merakla doldur ve sanki on saniye sonra ölecekmişsin gibi yaşa. Dünyayı gör. Fabrikalarda yapılan veya parası ödenen herhangi bir rüyadan daha muhteşemdir.”

12 Nisan 2017 Çarşamba

Arthur ve George; Julian Barnes


Bloguma şöyle göz ucuyla da olsa bakan herkes Julian Barnes konusunda biraz abarttığımı düşünebilir ki aslında bu sadece görünen kısmı. Her ne kadar buraya eklemesem de yazarın, roman ve hikayeleri kadar dilimizde çıkan diğer kitaplarının da üstüne uçarak atlayıp büyük bir iştahla okuyorum. Barnes, denemelerinde bahsettiği, müzik, resim, edebiyat, yazarlar, besteciler ve pek de aklımıza gelmeyecek şeyler hakkındaki ayrıntıları hikaye ve romanlarına da yansıtıyor. Hatta biyografi ile kurgu arasında gidip gelen Flaubert'in Papağanı, Hayat Düzeyleri, Zamanın Gürültüsü ve son olarak da Arthur ve George'da bu kişiler birer roman karakteri olarak karşımıza çıkabiliyor.

Arthur ve George, Sherlock Holmes'un yaratıcısı Sir Arthur Conan Doyle ve George Edalji'nin, İngiltere'de ceza temyiz yasasının yolunu açan gerçek olay ve belgelere dayalı hikayesini anlatıyor. Hint kökenli fakir bir rahibin oğlu olan George, tam da hayal ettiği gibi avukat olmayı başarmışken çocukluğundan beri onun ve ailesinin yakasını bırakmayan esrarengiz bir takım olaylar sonucunda suçlanarak hapse atılıyor. 7 yıl sonra yine nedensiz bir şekilde serbest bırakıldığında ünlü dedektif romanları yazarına bir mektup göndererek masum olduğunu kanıtlaması için yardımını istiyor. Zorluklarla geçen çocukluk yıllarından sonra ünlü bir yazar ve toplumun sevilen, saygı duyulan önderlerinden biri olan Arthur Doyle sürekli olarak bu tür mektuplar almasına ve gelen istekleri dedektif olmadığı gerekçesiyle reddetmesine rağmen ilk andan itibaren George'un haklı olduğuna inanmakla kalmıyor olayı çözmeye ve ona yapılanları ödetmeye de karar veriyor. İki karakterin çocukluklarından itibaren yaşadıklarına paralel bir kurguyla tanık olduğumuz roman, Arthur ve George'un buluşmasıyla yeni bir boyuta taşınıyor. Son sayfaya kadar adalet, ayrımcılık, önyargı, inanç, hukuk gibi kavramlar tartışmaya açılıyor.

Arthur Conan Doyle'un annesinden dinlediği şövalye masallarından, okul bahçesinde arkadaşlarına anlattığı hikayelere ve sonunda romanlara uzanan hayatında hayal gücü ve merak ön plana çıkıyor. Yaşayan, hayattan zevk alan, gezgin ve sporcu kişiliğinin yanı sıra, adaleti, mücadeleyi, koruyuculuğu, cömertliği ve nezaketi kısacası şövalye ruhunu yaşamının merkezine koyan yazar aynı zamanda onu spiritüalizme taşıyacak kadar güçlü inançlara da sahip. George ise çocukluğundan itibaren toplum tarafından bir şekilde cezalandırılan, sonunda kendisini hapse atan düzene karşı akla ve mantığa dayalı bir açıklama bulmaya çalışan bir karakter. George'un hayatını etkileyen olaylar Arthur'un çabasıyla yavaş yavaş aydınlanmaya başlarken Julian Barnes, bu çok katmanlı romanda, Sherlock Holmes maceralarına yakışan bir olay örgüsü ve dille merak duygusunu sonuna kadar canlı tutmayı başarıyor. Bir tarafta çözülmesi gereken esrarengiz olaylar, diğer tarafta ise insan, yazar ve roman karakteri olarak hayran kaldığım Arthur Conan Doyle, ve geriye kalan bir soru; Neyi biliyorum?